پرسش و پاسخ
ما در آپارات

تاریخچه کاشیکاری در ایران(قسمت اول)

تاریخچه کاشی کاری در ایران

تاریخچه کاشیکاری در ایران(قسمت اول)


تاریخچه کاشیکاری در ایران(قسمت اول)

هنر و صنعت کاشیکاری از گذشته های بسیار دور در نتیجه مهارت،ذوق و سلیقه کاشی ساز متجلی گردیده است. اولین نمونه های موزاییک کاری مربوط به ستون­های معبدی در بین النهرین است و مربوط به نیمه دوم قبل از میلاد مسیح است.در این بنا سنگ­های رنگی  با تزئینات صدف و عاج مزین شده اند و در آنها الگوهای هندسی کاملا به چشم می­خورد.این موزاییک کاری های اولیه  پایه کاشیکاری های بعدی بودند. اولین نمونه­های کاشیکاری که به عنوان تکاملی در این هنر به شمار می­رفت در مکان هایی مانند قصرهای آشور و بابل در زمان مشابه یافت شده اند.معروف ترین نمونه­های کاشیکاری، نمونه موزاییک کاری است که در اکتشافات مارلیک یافت شده است.

با ظهور اسلام در ایران،هنر کاشیکاری به شکوفایی رسید و این هنر،مهم ترین ویژگی در تزیین بناهای مذهبی به شمار می­رفت. نیاز به کاشیکاران ایرانی در تمام مناطق امپراتوری اسلامی به شدت احساس می­شد.قدیمی ترین نمونه کاشیکاری اسلامی در گنبدهای مساجد مربوط به قرون هفت و هشت میلادی به چشم می­خورد. در دوران آل­بویه، دو مسجد نایین و نی­ریز از تزیینات آجرکاری به صورت  الگوهای هندسی بهره جسته­اند. در قرون ۱۱ و۱۲ میلادی، تزیینات آجری به سرعت از شرق ایران به تمام نقاط دیگرگسترش پیدا کرد.مهم ترین نمونه های آجرکاری در این دوره مقبره پیرعلمدار،چهل دختران و برج میهماندوست هستند.

مرحله بعدی تکامل کاشیکاری به صورت استفاده از آجر لعابی رنگی بود. اصلی ترین رنگ­های به کار رفته در کاشی­کاری رنگ فیروزه­ای بود و در دوران سلجوقیان آجرهای لعابی فیروزه­ای برای تزیین آجرهای بناهای تاریخی استفاده شده است.گاهی از این آجرهای لعابی فیروزه­ای برای ایجاد خط نسخ کوفی استفاده شده یا از این آجرها به صورت پراکنده در میان آجرهای معمولی به کار رفته است.قدیمی ترین نمونه خط کوفی روی آجر پخته نشده فیروزه­ای رنگ در موزه ایران باستان وجود دارد و مربوط به قرن یازده میلادی است. از بناهای مذهبی دیگری که در ترکیب آنها از کاشیکاری فیروزه­ای استفاده شده می­توان به مسجد سید اصفهان،گنبد قرمز مراغه و مسجد جامع گناباد اشاره کرد.

مشاهده این مطلب
تاریخچه کاشیکاری در ایران (قسمت دوم)

تاریخچه کاشی کاری در ایران

در دوران حکومت سلجوقیان و دوره­های پیش از آغاز قرن هفتم هجری،تولید کاشی توسعه خیره­کننده­ای یافت. مرکز اصلی تولید، شهر کاشان بود.تعداد بسیار زیادی از گونه­های مختلف کاشی چه از نظر فرم و چه از نظر تکنیک ساخت، در این شهر تولید می­شد. اشکالی همچون ستاره­های هشت­گوش و شش­گوش، چلیپا و شش ضلعی برای شکیل نمودن آزاره­های درون ساختمان­ها با یکدیگر ترکیب می­شدند.از کاشی­های لوحه مانند در فرم­های مربع یا مستطیل شکل و به صورت حاشیه و کتیبه در قسمت بالایی قاب ازاره استفاده می­شد.قالب ریزی بعضی از کاشی ها به صورت برجسته انجام می­شد در حالی که برخی دیگر مسطح بودند و تنها با رنگ تزیین می­شدند.در این دوران از سه تکنیک لعاب تک رنگ،رنگ آمیزی مینایی بر روی لعاب و رنگ آمیزی زرین فام بر روی لعاب استفاده می­شد.

در دوران حکومت سلجوقی، برگستره لعاب­های رنگ شده،رنگ های کرم، آبی فیروزه­ای و آبی لاجوردی-کبالتی-نیز افزوده گشت.

ابوالقاسم عبدالله بن علی بن ابی طاهر، مورخ دربار ایخانیان و یکی از نوادگان خانواده مشهور سفالگر اهل کاشان به نام ابوطاهر،توضیحاتی را در خصوص برخی روش­های تولید کاشی،نگاشته است.وی واژه هفت رنگ، را به تکنیک رنگ آمیزی با مینا بر روی لعاب اطلاق کرد. این تکنیک در دوره بسیارکوتاهی بین اواسط قرن ششم تا اوایل قرن هفتم هجری از رواج بسیار چشمگیری برخوردار بود. لعاب زرین فام که ابوالقاسم آن را دو آتیشه می­خواند،رایج ترین و معروف ترین تکنیک در تزئینات کاشی بود.

این تکنیک ابتدا در قرن دوم هجری در مصر برای تزیین شیشه مورد استفاده قرار می­گرفت.مراحل کار به این شرح بود که پس از به کارگیری لعاب سفید بر روی بدنه کاشی و پخت آن،کاشی با رنگدانه­های حاوی مس و نقره رنگ آمیزی می­شده و مجددا در کوره حرارت می­دیده و در نهایت به صورت شی درخشان فلزگونه­ای در می­آمده است. با توجه به مطالعه پیکر شناسی که بر روی نخستین کاشی­ها بیشتر طرح­های پیکره­ای استفاده می­شده تا الگوهای گیاهی،می­توان گفت که این نوع از کاشی­ها به ساختمان­های غیرمذهبی تعلق داشته­اند.

مشاهده این مطلب
تاریخچه کاشیکاری در ایران (قسمت دوم)

نظرات ۰

0 0 رای ها
امتیاز دهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
View all comments